You can edit almost every page by Creating an account. Otherwise, see the FAQ.

دبیره پارسی لاتین

از EverybodyWiki Bios & Wiki
پرش به:ناوبری، جستجو

دبیره پارسی لاتین یا خط فارسی لاتین (ویرایش دوم) یک دبیرهٔ کاملاً اختصاصی برای زبان پارسی است که بعنوان بهترین جایگزین برای دبیرهٔ فعلی پیشنهاد شده‌است. دبیره پارسی لاتین دارای ۲۸ حرف مجزا می‌باشد. برخلاف دبیرهٔ انگلیسی، در این دبیره حروف ترکیبی بکار گرفته نشده‌اند و برای هر واج، یک حرف مجزا تعریف شده‌است. این مقاله توسط سازنده دبیره پارسی لاتین ویرایش شده است. بعنوان مثال در دبیرهٔ پارسی لاتین، برای واج (چ)، حرف اختصاصی Č درنظر گرفته شده‌است.[۱]

حروف بزرگ
Ž Z Y V U T Š S R P O N M L K J I Ȟ H Ǧ G F E D Č B Ǎ A
حروف کوچک
ž z y v u t š s r p o n m l k j i ȟ h ǧ g f e d č b ǎ a
واج (آوا)
ژِ زِ یِ وِ او تِ شِ سِ رِ پِ اُ نِ مِ لِ کِ جِ ایـ خِ هِ قِ گِ فِ اِ دِ چِ بِ آ اَ

مروری بر الفبای عربی در ایران[ویرایش]

پس از حمله اعراب به ایران، خط پهلوی ممنوع اعلام شد و پس از کتابسوزی‌های فراوان، الفبای عربی بعنوان الفبای رسمی سرزمین فارس معرفی گشت. در طول دوره‌های مختلف، کارشناسان ایرانی به نواقص بی‌شمار الفبای فارسی پی برده و قصد تغییر آن را داشتند.[۲] به همین ترتیب اعداد عربی نیز به کشور ایران راه یافتند.

  • دکتر رحمت مصطفوی مدیر مجلهٔ روشنفکر در سال ۱۳۴۴ الفبای عربی را «مُردار» نامید و گفت:

«این خط مثل بختک روی زبان ما، روی روح و فکر نوآموزان ما و روی روح و فکر همهٔ کسانی که حرفه‌شان نویسندگی یا ادبیات نیست و خط را برای احتیاجات روزانه و شغلی می‌خواهند افتاده‌است.»[۳]

«بی‌گفتگوست که باید الفبای ما دیگر گردد. در این باره پنجاه سال است (تا سال ۱۳۲۲) سخن می‌رود و اکنون باید به‌کار بسته شود و ما شایسته‌ترین دسته‌ایم که آن را بکار بندیم. اگر امروز ما این را بکار نبندیم، یا همچنان می‌ماند و بجایی نمی‌رسد یا به‌دست کسان ناشایستی می‌افتد که یک چیز ناقص درست کرده و به‌دست‌ها دهند.»[۴]

  • ابوریحان بیرونی در کتاب «الصیدنه»، خط عربی را «آفت» نامید و نوشت: یک یونانی به ولایت ما گذر کرد و من پیش او می‌رفتم و نام‌های میوه‌ها، تخم‌ها، گیاه‌ها و دانه‌ها را به زبان یونانی می‌پرسیدم و می‌نوشتم. ولی خط عربی آفت بزرگی دارد و آن همانندی واتها به همدیگر و ضرورت تمایز با نقطه و اعراب و علامات است که اگر آنها را ننویسند، معنی مبهم می‌شود. اگر این آفت نبود، کتابهای ترجمه شده به عربی از قبیل دیسقوریدس و جالینوس و غیره کافی بود. ولی اکنون اعتمادی بر آنها نیست. [۵] [۶]

مطالب بیشتری مربوط به تاریخچه و نقل‌قول‌های کارشناسان در صفحهٔ لاتین‌نویسی فارسی ویکی‌پدیا و کتاب در پیرامون تغییر خط فارسی به قلم یحیی ذکاء قابل مشاهده است. [۷]

ویژگی‌ها[ویرایش]

دبیره پارسی لاتین دارای شش واکه و شش حرف کارُن‌دار می‌باشد. برای ساخت حروف اختصاصی این دبیره، یک نشانگر واحد به شکل کارُن به‌کار گرفته شده‌است تا اشخاص یادگیرنده، در یادگیری حروف اختصاصی، دچار سردرگمی نشوند و همچنین حروف تازه، با حروف انگلیسی تداخلی نداشته باشند. از مزایای کارُن این است که این نشانگر همانند یک فِلِش، دقیقاً به حرف زیر خود اشاره می‌کند. در اینصورت امکان ندارد که یک کارُن که متعلق به یک حرف می‌باشد، بهمراه حرف بعدی یا قبلی خوانده شود. برای مثال در واژه باد (bǎd)، کاملاً مشخص است که کارُن به حرف a تعلق دارد.

حروف مشابهی که از الفبای عربی وارد زبان پارسی شدند و ایرانیان تفاوتی بین ادای آنها قائل نیستند، همگی در یک حرف جدید ادغام گشته‌اند. برای مثال هر چهار حرف (ز، ذ، ض و ظ) در یک حرف ادغام شده و به شکل (Z واحد) نوشته می‌شوند.

دبیرهٔ پارسی لاتین دارای سه واکه کوتاه و سه واکه بلند و در مجموع شش واکه می‌باشد. الفبای فارسی مُعَرّب، دقیقاً همانند الفبای عربی، دارای واکه‌های کوتاه به شکل (فتحه، کسره، و ضمّه) است که در موارد ابهام‌زدایی به‌صورت سه نشانه (ـَــِــُ) به حروف اضافه می‌گردند. در دبیره پارسی لاتین، این سه واکهٔ کوتاه، جای خود را به حروف لاتین e, o و a داده‌اند. همچنین برای جایگزینی واکه‌های بلند (آ، او، ای، اُو)، از حروف (ǎ , u ,i) استفاده شده‌است. جدول زیر مربوط به شش واکهٔ الفبای فارسی و جایگزین‌های لاتین آنها در دبیرهٔ جدید می‌باشد.[۸]

واکه‌ها در جدولی جداگانه[ویرایش]

واکه فارسی اَ اِ اُ آ ئی او
حرف لاتین a e o Ǎ,ǎ i u
نمونه فارسی امیر ابراهیم اُمید آزیتا ایران آتوسا
نمونه پارسی لاتین Amir Ebrǎhim Omid Ǎzitǎ irǎn Ǎtusǎ

معرفی حروف کارُن‌دار[ویرایش]

حروف الفبای فارسی آ چ ق/غ خ ش ژ
حروف کارُن‌دار Ǎ Č Ǧ Ȟ Š Ž
نمونه فارسی آستین چیستان قسمت خسته شنبه ژیلا
نمونه پارسی لاتین Ǎstin Čistǎn Ǧesmat Ȟasteh Šanbeh Žilǎ

جدول همهٔ سی حرف دبیره پارسی لاتین، شامل واکه‌ها و پیشخوان‌ها بهمراه نمونه[ویرایش]

واج فارسی حرف لاتین نمونه نمونه نمونه نمونه نمونه نمونه نمونه
اَ A a اَسب Asb اَزگیل Azgil اَرده Arde اَلبرز Alborz اَصیل Asil اَنار Anǎr ارباب Arbǎb
آ Ǎ ǎ آب Ǎb آبان Ǎbǎn آسان Ǎsǎn آریایی Ǎryǎyi آذین Ǎzin آزاد Ǎzǎd آبتین Ǎbtin
بِ B b بوستان Bustǎn باد Bǎd باران Bǎrǎn بادبان Bǎdbǎn باده Bǎde بیا Biǎ برجسته Barjaste
چِ Č č چوب Čub چریدن Čaridan چیستان Čistǎn چاره Čǎre منچستر Mančester چنار Čenǎr چروک Čoruk
دِ D d دماوند Damǎvand دیوان Divǎn بدرود Bedrud داستان Dǎstǎn در Dar دارا Dǎrǎ دادگر Dǎdgar
اِ E e اِمروز Emrooz اِصفَهان Esfahǎn اِسهال Eshǎl اِمرسان Emersǎn اِیوان Eyvǎn عرفان Erfǎn انتظار Entezǎr
فِ F f فکر Fekr فیلسوف Filsuf فیجی Fiji کیف Kif فرهنگ Farhang فربه Farbe هفت Haft
گِ G g گلستان Golestǎn گاری Gǎri گیج Gij گرفتار Gereftǎr گیلاس Gilǎs گیلان Gilǎn بزرگ Bozorg
قِ/غِ Ǧ ǧ غروب Ǧorub قیر Ǧir غم Ǧam قدیم Ǧadim قو Ǧu قیصر Ǧeysar قاصدک Ǧǎsedak
هِ/حِ H h هنر Honar هرمز Hormoz حریم Harim هستی Hasti هتل Hotel هیرمند Hirmand بهزیستی Behzisti
خِ Ȟ ȟ خرس Ȟers خواجه Ȟǎje خسته Ȟaste خنده Ȟande خوردن Ȟordan خُسرو Ȟosro خواب Ȟǎb
ایـ I i خیس Ȟis نیکی Niki ایران Irǎn ایست Ist بیمار Bimǎr بیننده Binande دیرپا Dirpǎ
جِ J j جنگل Jangal جوراب Jurǎb جوجه Juje برنج Berenj جیرجیرک Jirjirak جراحَت Jerǎhat جسمانی Jesmǎni
کِ K k کودک Kudak کباب Kabǎb کرم Kerm پیکان Peykǎn باکتری Bǎkteri کانتینر Kǎntiner کرمان Kermǎn
لِ L l لنگر Langar لانه Lǎne لامپ Lǎmp لیلا Leylǎ لب Lab لیاقت Liǎǧat لوله Lule
مِ M m میهن Mihan مثال Mesǎl میمون Meymun میدان Meydǎn مال Mǎl خمیده Ȟamide مردم Mardom
نِ N n نسیم Nasim نه Na نیزار Neyzǎr بُن Bon نان Nǎn نرگس Narges بنویس Benevis
اُ O o اُمید Omid اُسطوره Osture اردک Ordak عنوان Onvǎn اُستاندار Ostǎndǎr بستان Bostǎn بُطری Botri
پِ P p پدر Pedar پیمان Peymǎn پوست Pust پرنده Parande پول Pul پاسارگاد Pǎsǎrgǎd پیله Pile
رِ R r رنگ Rang بُردار Bordǎr بختک Baȟtak بختیار Baȟtyǎr رفتن Raftan ریسمان Rismǎn راه Rǎh
سِ/صِ/ثِ S s سیب Sib سَرو Sarv صابون Sǎbun سرد Sard سلیم Salim سرکه Serke حس Hes
شِ Š š شن Šen شش Šeš شمران Šemrǎn شِگَرف Šegarf شِگِفت Šegeft شهنامه Šahnǎme میش Miš
تِ/طِ T t طناب Tanǎb تابناک Tǎbnǎk توس Tus طوطی Tuti تربت Torbat طغیان Toǧyǎn موتور سیکلت Motorsiklet
او U u پوک Puk بودن Budan نورانی Nurǎni نوشین Nušin کوروش Kuroš عود ud اهورا Ahurǎ
وِ V v ورزش Varzeš وکالت Vekǎlat وارث Vǎres ویالن Viyǎlon سیاوش Siyǎvaš مثنوی Masnavi وسط Vasat
یِ Y y یکتا Yektǎ یگانه Yegǎne بین Beyn مریم Maryam حیدر Heydar حیوان Heyvǎn داریوش Dǎryuš
زِ/ذِ/ضِ/ظِ Z z زن Zan زندگی Zendegi آزادی Ǎzǎdi زیرک Zirak ظریف Zarif زیبا Zibǎ عزیز Aziz
ژِ Ž ž ژنتیک Ženetik ژاله Žǎle ژَرفا Žarfǎ ژیلا، Žilǎ ژست Žest ژیان Žiǎn پژمرده Pažmorde

دستور و قواعد[ویرایش]

  • واژگان به همان صورت که ادا می‌شوند، نوشته هم می‌شوند. برای مثال «خواب» به شکل Ȟǎb نوشته می‌شود. نه Ȟavǎb یا در مثالی دیگر واژه خواستن و خاستن هردو به صورت Ȟǎstan نوشته می‌شوند که معنی آنها بستگی به جملهٔ آنها دارد. در املای این دبیره، هیچگونه استثنایی وجود ندارد و قوانین محکم هستند.
  • از آنجایی که در زبان پارسی چیزی به نام تشدید وجود ندارد، واژه‌های عربی که تشدید دارند، به همان صورت که ادا می‌شوند، نوشته هم می‌شوند. همانند مُحَمّد، مُدَبّر Mohammad, Modabber
  • واجِ (یِ آخر چسبان) در انتهای واژه‌هایی مثل «سیمای ایران»، به همان صورت که ادا می‌شود، با ye به شکل Simǎye iran نوشته می‌شود. یا عبارت (دویِ صد متر) به شکل doye sad metr نوشته می‌شود.
  • برای اضافه کردن پسوند به واژگانی که در انتهای آنها (ـه) وجود دارد، آن ـه حذف می‌گردد. بعبارت دیگر، هرگونه پسوندی بدون استثناء، (ـه) انتهای واژه را حذف می‌کند. برای مثال واژهٔ (بستگان) بصورت Bastegǎn و واژه (سایبان) بصورت Sǎyebǎn و واژهٔ (همه‌جا) به صورت Hamejǎ نوشته‌می‌گردد؛ بنابراین واژه‌های Hamehjǎ و Sǎyehbǎn و Bastehgǎn از نظر املایی غلط هستند.
  • در جمع بستن یک گروه، از پسوندهای hǎ و hǎye استفاده می‌شود. برای مثال واژهٔ (بزها) بصورت Boz+hǎ و (بزهای) به صورت (Boz+hǎye)، (ضربه‌ها) بصورت Zarbe+hǎ نوشته می‌شود.
  • در دستور دبیره پارسی لاتین، هیچگونه استثنای املایی در زمینهٔ حروف تکراری یا ترکیبی وجود ندارد و تمام حروف خاص هستند. برای مثال در الفبای انگلیسی، حروف ترکیبی سی‌اِیچ و اس‌اِیچ (ch و sh) برای ادای واج‌های (چِ و شِ) بکار می‌روند؛ ولی در دستور دبیرهٔ پارسی لاتین، واجهای (چ و ش) به ترتیب بصورت اختصاصی (Č و Š) نشان داده می‌شوند که باعث شده این دبیره با الفبای انگلیسی تداخل نداشته باشد و افراد نوآموز، با دوگانگی‌ها روبرو نشوند. همچنین این روش از یک سری مشکلات خاص پیشگیری نموده‌است. برای مثال واژهٔ (اِسهال یا تَسهیل) باید به همانصورت که نوشته می‌شوند، خوانده هم بشوند Eshǎl Tashil. در طرف مقابل اگر حروف ترکیبی (ch و sh) برای ادای واج‌های (چِ و شِ) معرفی شده بودند، خواننده این دو واژه را (اِشال) و (تَشیل) می‌خواند؛ ولی در دبیره پارسی لاتین، حرف مجزایی به شکل š برای واج (شِ) درنظر گرفته شده‌است.
  • تنها، حروف آغازین جملات بصورت بزرگ نوشته می‌شوند. مثل .Emruz došanbe, bist o sevome bahman ast امروز دوشنبه، بیست و سوم بهمن است.

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. لاتین‌نویسی_فارسی ویکی‌پدیا
  2. کتاب در پیرامون تغییر خط فارسی نوشته یحیی زکاء به تاریخ ۱۳۲۹ خورشیدی
  3. https://www.parsine.com/fa/news/28654/سرگذشت-فکر-تغییر-خط-فارسی
  4. http://www.kasravi.info/ketabs/zabane-pak.pdf
  5. الصیدنة فی الطب
  6. در پیرامون تغییر خط فارسی یحیی ذکاء صفحه ۱۲
  7. ketabnak.com/book/67462/در-پیرامون-تغییر-خط-فارسی?&page=all
  8. لاتین‌نویسی_فارسی ویکی‌پدیا

This article "دبیره پارسی لاتین" is from Wikipedia. The list of its authors can be seen in its historical and/or the page Edithistory:دبیره پارسی لاتین. Articles copied from Draft Namespace on Wikipedia could be seen on the Draft Namespace of Wikipedia and not main one.



Read or create/edit this page in another language[ویرایش]